Παρασκευή 31 Οκτωβρίου 2014


Malleus Maleficarum: Το κυνήγι των μαγισσών

 

Το κυνήγι των μαγισσών έκανε την εμφάνισή του στην Ευρώπη τον 13ο αιώνα, όταν η Καθολική (Παπική – Δυτική) Εκκλησία και η Ιερά Εξέταση προσπαθούσαν να πατάξουν κάθε είδος “αιρετικής δραστηριότητας” , στο πλαίσιο της “θρησκευτικής δικαιοσύνης”.   Όμως το φαινόμενο άρχισε να ακμάζει τον 15ο αιώνα, όταν επικράτησε η παράνοια για τις επιπτώσεις της “κρυφής τέχνης” της μαγείας.

 

Το 1486, εκδόθηκε στη Γερμανία το πιο περιεκτικό εγχειρίδιο κυνηγιού μαγισσών , το “Malleus Maleficarum”. Η πλήρης μετάφραση του τίτλου είναι … “Η σφύρα των μαγισσών” (“DerHexenhammer”). Προέρχεται από τις λατινικές λέξεις malleus = σφύρα και Maleficio που σημαίνει “κακοβουλία”,  “κακεντρέχεια”, “μοχθηρία”, “έγκλημα”. Είναι αναμφίβολα η πιο σημαντική πραγματεία σχετικά με τον διωγμό των μαγισσών, που προήλθε από την υστερία κατά των μαγισσών στη διάρκεια της Αναγέννησης.
 
Το συνέταξαν ο δομινικανός μοναχός HeinrichKramer/Institoris (η λέξη “Institoris” αποτελεί μετάφραση στη λατινική γλώσσα της λέξης Krämer = έμπορος: institor) ή Frater Henricus, δηλαδή ο αδελφός Ερίκος, και ο προϊστάμενος της Μονής των Δομινικανών  JakobSprenger (1437-1495), οι οποίοι ισχυρίζονταν μέσα στο βιβλίο, ότι είχαν εξουσιοδοτηθεί από τον Πάπα Ιννοκέντιο Η' (InnocentiusVIII)  να ασκήσουν διώξεις κατά των μαγισσών σε όλη τη Γερμανία, μέσω ενός παπικού διατάγματος της 5ης Δεκεμβρίου 1484 (“Summisdesiderantesaffectibus”), κάτι που δεν ίσχυε καθώς το διάταγμα εκδόθηκε πριν τη συγγραφή του βιβλίου.
 
Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις ενότητες, καθεμιά από τις οποίες θέτει ερωτήματα και φέρεται να τα απαντάει μέσω αντεπιχειρημάτων. Το πρώτο μέρος αποσκοπεί στο να αποδείξει, ότι υφίσταται η μαγική τέχνη ή η μαγγανεία. Ένα μέρος αυτής της ενότητας εξηγεί γιατί οι γυναίκες, λόγω της πιο αδύναμης φύσης και της κατώτερης νοημοσύνης τους, υποτίθεται ότι είναι από τη φύση τους πιο επιρρεπείς στις παγίδες του Σατανά απ' ότι οι άνδρες. Το δεύτερο μέρος του Malleus Maleficarum περιγράφει τις μορφές της μαγικής τέχνης καθαυτές. Πολλές από τις αναφορές του βιβλίου σε ξόρκια, συμφωνίες, θυσίες και συνουσία με τον Διάβολο αποκτήθηκαν από ιεροεξεταστικές ανακρίσεις εκτελεσμένες από τους Σπρένγκερ και Κράμερ. Το τρίτο μέρος περιγράφει με λεπτομέρεια τις μεθόδους για τον εντοπισμό, τις δοκιμασίες και την καταδίκη ή την εξόντωση μαγισσών ενώ τα βασανιστήρια για τον εντοπισμό των μαγισσών θεωρούνται αυτονόητα!
 
Το Malleus Maleficarum είναι βασισμένο γενικά στη βιβλική δήλωση ότι «Καμία μάγισσα (γυναίκα που κάνει μαγγανείες) δεν πρέπει να αφήνεις να ζει» (Έξοδος 22:17 [18], ΝΜΒ).
Tο βιβλίο αντλεί κάποια στοιχεία από τις Γραφές, από έργα του Αριστοτέλη, του Αυγουστίνου και του Θωμά Ακινάτη για να υποστηρίξει τους ισχυρισμούς του.
Οι επιδράσεις του Malleus Maleficarum εξαπλώθηκαν πολύ πέρα από τη Γερμανία, επηρεάζοντας πολύ τη Γαλλία και την Ιταλία και, σε μικρότερο βαθμό, την Αγγλία.
 
Παρ' όλη την δημοφιλή αντίληψη ότι το Malleus Maleficarum ήταν το κλασσικό ρωμαιοκαθολικό κείμενο για τη μαγεία, δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ επίσημα από την Δυτική (Καθολική) Εκκλησία και μάλιστα καταδικάστηκε από την Ιερά Εξέταση το 1490.
Παρ’ όλα αυτά, μεταξύ των ετών 1487 και 1520, το έργο δημοσιεύθηκε δεκατρείς φορές, ενώ μετά από πενήντα χρόνια, αναδημοσιεύτηκε δεκαέξι φορές κατά τη δεκαετία του 1570.
 
Βαθειά επηρεασμένες από το Malleus Maleficarum, μόνο στη Νοτιοδυτική Γερμανία διεξήχθησαν 480 δίκες, από αυτές 317 έλαβαν χώρα σε καθολικές περιοχές και 163 σε προτεσταντικές. Ενώ από το 1561 έως το 1670, στην ίδια περιοχή,  τουλάχιστον 3.229 άτομα εκτελέστηκαν για διενέργεια μαγείας (2.527 στις καθολικές και 702 στις προτεσταντικές περιοχές). Παρόμοιες δίκες διεξήχθησαν και στη Γαλλία.
Το βιβλίο απέκτησε φανατικούς οπαδούς αλλά και φανατικούς εχθρούς. Μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες ο άγγλος εκδότης του MontagueSummer το επαινούσε σαν τον σημαντικότερο, σοφότερο και σπουδαιότερο βιβλίο του κόσμου! Από την άλλη μεριά, αντιμετωπίστηκε από πολλούς, και από τότε που εκδόθηκε, με απέχθεια. Ήδη από τον 16 αιώνα κατακρίθηκε σαν αιμοδιψές, απάνθρωπο, συγκεχυμένο και ανέντιμο. Ο ChristianThomasius (1655 – 1728), οπαδός του Διαφωτισμού και μεγάλος αντίπαλος της παράνοιας του κυνηγιού των μαγισσών, το χαρακτήρισε σαν προϊόν σύγχυσης και διαταραγμένου νοός (confusissima disputatio), ενώ ο ιστορικός SigmundRiezler (1843-1927), συγγραφέας μιας σημαντικής ιστορικής πραγματείας σχετικά με την καταδίωξη των μαγισσών, θεωρεί το βιβλίο αυτό σαν το πιο τρελό και δυσοίωνο βιβλίο της παγκόσμιας βιβλιογραφίας. Άλλος ιστορικός, ο JosephHansen (1862-1943), ο σπουδαιότερος ερευνητής σχετικά με την παλαιότερη μαγεία, κρίνει το βιβλίο σαν απίστευτο τέρας πλήρες πνευματικής ανοησίας, που σκόπευε τον απάνθρωπο βασανισμό των διωκόμενων, χωρίς οίκτο, με κίνητρο τη θρησκευτική παράνοια.
 
Ανάλογοι αρνητικοί χαρακτηρισμοί διατυπώθηκαν σε βάρος του βιβλίου αυτού μέχρι και τους νεότερους χρόνους.
Το βιβλίο χρησιμοποιήθηκε σαν βάση των δικών εναντίον των μαγισσών και των μάγων, σαν ένα είδος ποινικής δικονομίας της εποχής αλλά και μεταγενέστερα. Σε αυτό επιχειρείται να εξηγηθεί για ποιο λόγο οι πράξεις των μαγισσών είναι χειρότερες και από τις πιο βαριές αμαρτίες, από τα σοβαρότερα εγκλήματα αλλ’ ακόμη και από τα έργα του διαβόλου.
 
Στο βιβλίο, η μαγεία χαρακτηρίζεται σαν το έσχατο έγκλημα, που αντιμετωπίζεται με έσχατα μέσα. Για την καταπολέμηση των μαγισσών (και των μάγων, σε δεύτερο επίπεδο) κατασκευάστηκαν ανύπαρκτα εγκλήματα, που δήθεν τελούσαν οι μάγισσες, και, για την αντιμετώπιση αυτών των εικονικών εγκλημάτων, επιτρεπόταν σαν ανακριτική μέθοδος ο βασανισμός των κατηγορουμένων και η, μέσω βασανιστηρίων, απόσπαση της απαιτούμενης (για τη δικαιολόγηση της άδικης καταδίκης) ομολογίας τους. Παράλληλα, δεν είχαν το δικαίωμα υπεράσπισης οι κατηγορούμενοι για μαγεία και, σε κάθε περίπτωση, δεν αναγνωριζόταν τέτοιο δικονομικό δικαίωμα στην υπεράσπιση.
 
Η αξία αυτού του βιβλίου είναι μεγάλη, επειδή, ειδικά στην εποχή μας, η κρατική εξουσία παράγει  συνεχώς νομοθετήματα, που, αν δεν μοιάζουν ή δεν ταυτίζονται, πάντως, προσεγγίζουν το Malleus Maleficarum, θέτοντας στη θέση των μαγισσών άλλες κατηγορίες αδύνατων προσώπων, όπως είναι οι τοξικομανείς, οι ανέστιοι αλλοδαποί και οι κοινωνικά περιθωριοποιημένοι. Ειδικότερα, με τις νέες νομοθεσίες (παράδειγμα το άρθρο 23 του νόμου 4139/2013) εξοντώνονται οι ασθενείς, εξ αιτίας της ασθένειάς τους, της εκ του λόγου αυτού αδυναμίας τους ν’ αμυνθούν καθώς και εξ αιτίας της αχαλίνωτης δικαστικής εξουσίας, στη χώρα μας, η οποία επιλέγει κατά κανόνα να επιβάλλει τις ποινές εξόντωσης, που προβλέπονται από τις μεσαιωνικές νομοθετήσεις άσχετων με τον ανθρωπισμό, τον πολιτισμό, την επιείκεια και τη σωφροσύνη νομοθετών.
 
Το Malleus Maleficarum αποτελεί οδηγό προς αποφυγή των ανάλογων διαχρονικών διώξεων εκ μέρους της κρατικής εξουσίας (υπό όλες τις μορφές της και, κυρίως, τη νομοθετική και τη δικαστική) εναντίον αθώων ανθρώπων, που το μόνο φταίξιμό τους, για το οποίο διώκονται, είναι η αδυναμία τους, κυρίως η οικονομική αλλά και η εν γένει κοινωνική.
 
 
Μαρία Κοντογιάννη
Your rating: None Average: 5 (10 votes)